TCG Muavenet

01 Ekim 2020

Bundan tam 28 yıl önce, 25 Eylül – 8 Ekim 1992 tarihleri arasında Ege Denizi'nde, Saros Körfezi çevresinde “Display Determination-92” (Kararlılık Gösterisi-92) adlı NATO müşterek tatbikatı icra ediliyor. NATO'nun kara, deniz ve hava unsurlarının müşterek harekât kabiliyetini sınayan bu tatbikata Türkiye ve ABD'nin yanı sıra diğer müttefik ülkelerin unsurları da katılıyor.

Tatbikata katılan ABD Deniz Kuvvetlerine ait USS Saratoga uçak gemisinden 2 Ekim'in ilk saatlerinde, kısa aralıklarla iki adet RIM-7 Sea Sparrow füzesi fırlatılıyor.

USS Saratoga'dan fırlatılan iki Sea Sparrow füzesi büyük bir hızla hedeflerine doğru ilerliyor. Füzeler hedeflerine varmadan önce ben de burada onları birkaç saniyeliğine havada bırakıyor ve Sea Sparrow'un nasıl bir silah olduğunu kısaca anlatmak istiyorum. Çünkü biraz sonra yaşanacak olanları anlayabilmek için bu füzenin nasıl çalıştığını bilmemiz gerekiyor.

Sea Sparrow füzesi

RIM-7 Sea Sparrow, esas olarak savaş gemilerinin hava savunması için geliştirilen satıhtan havaya güdümlü bir füze oluyor. Sistem, AIM-7 Sparrow hava-hava füzesinin deniz platformlarına uyarlanmasıyla ortaya çıkıyor. Daha sonra Sea Sparrow ailesinden, daha yüksek performansa sahip RIM-162 ESSM (Evolved Sea Sparrow Missile) geliştiriliyor.

Sea Sparrow yarı aktif radar güdüm sistemi kullanıyor. Bunun anlamı şu oluyor: Füzenin üzerindeki arayıcı başlık hedefi kendi radar yayınıyla bulmuyor; gemideki atış kontrol radarı hedefi radar enerjisiyle aydınlatıyor, füze de hedeften yansıyan bu enerjiyi takip ederek hedefe yöneliyor. Dolayısıyla füzenin ateşlenmesinden hedefe ulaşmasına kadar gemideki atış kontrol sistemi sürecin içinde kalıyor.

Sea Sparrow'un ateşlenmesi ise tek bir personelin tek bir düğmeye basmasıyla gerçekleşen basit bir işlem olmuyor. Hedefin belirlenmesi, atış kontrol sisteminin hazırlanması, füzenin ateşlemeye hazır hâle getirilmesi ve atış emrinin uygulanması birbirini izleyen işlemler gerektiriyor. Bu nedenle füzelerin ateşlenebilmesi için bir tatbikat ortamında gerçek mühimmatın ateşlenmesine kadar uzanan komuta, haberleşme ve silah kontrol zincirinin müşterek çalışması gerekiyor.

Modern bir savaş gemisindeki silah sistemi yalnız füze, radar ve bilgisayardan oluşmuyor. Sistemin bir parçasını da onu kullanan insanlar, verilen emirler, kullanılan terminoloji ve komuta zinciri oluşturuyor. Bu zincirin herhangi bir halkasında meydana gelen bir hata normal olarak sonra gelen diğer halkalar tarafından durdurulması gerekiyor. Eğer bu hata durdurulamıyorsa ortada vahim bir problem bulunuyor.

USS Saratoga'nın olay anındaki durumu

Sea Sparrow'un ateşlenmesi için hazırlık süreci, Display Determination-92'nin ikinci safhasının tamamlanmasının ardından üçüncü safhaya geçiş için ayrılan 12 saatlik intikal döneminin sonunda başlıyor. TBMM'de daha sonra açıklanan soruşturma sonuçlarına göre ikinci safha 1 Ekim günü saat 12.00'de sona eriyor; üçüncü safhanın ise 2 Ekim günü saat 00.00'da başlaması planlanıyor. İki safha arasındaki bu süre birliklerin ikmali ve üçüncü safha başlangıç mevkilerine intikali için ayrılıyor ve bu süre içinde karşıt gruplar arasında herhangi bir suüstü taarruzu yapılmaması gerekiyor.

Saat 23.05'ten itibaren bu tatbikata katılan TCG Muavenet ve Saratoga'nın içinde bulunduğu karşıt gruplar, üçüncü safhanın başlangıç mevkilerine intikal etmek üzere aynı bölgede seyrediyor. Saratoga grubunun komutanı, üçüncü safhanın başlamasıyla birlikte, saat 00.01'den itibaren karşı kuvvetlere yönelik taarruz tatbikatı yapılmasına karar veriyor. Saat 23.28'de ise Saratoga'nın savaş harekât subayı, Sea Sparrow sistemiyle karşı kuvvet gemilerine yönelik temsilî bir güdümlü mermi taarruzu yapılmasını öneriyor.

Ancak burada önemli bir ayrıntı bulunuyor: Bu taarruzun gerçek mühimmat kullanılmadan, temsilî olarak yapılması gerekiyor. Çünkü bu tatbikatın bütününde gerçek mühimmatın atışını içeren bir safha bulunmuyor. Buna rağmen üçüncü safhanın başlamasından yalnız dört dakika sonra, saat 00.04'te iki gerçek Sea Sparrow füzesi ateşleniyor.

Füzelerin hedefi

Şimdi başta havada bıraktığımız o iki Sea Sparrow füzesine yeniden dönüyoruz. Saat 00.04'te USS Saratoga'dan peş peşe fırlatılan iki füze, yaklaşık üç deniz mili ötedeki hedeflerine doğru büyük bir hızla gidiyor, gidiyor, gidiyor ve ateşlenmelerinden yalnız 17 saniye sonra TCG Muavenet'i vuruyor. Füzelerin isabet ettiği yer ise geminin en kritik bölümlerinden biri oluyor: Köprüüstü ve onun hemen altındaki savaş harekât merkezi.

Bir savaş gemisinde köprüüstü yalnız geminin sevk ve idare edildiği yer olmuyor; komutanın ve seyir personelinin bulunduğu, geminin yönetiminin merkezlerinden birini oluşturuyor. Köprüüstünün hemen altında bulunan savaş harekât merkezi ise geminin sensörlerinden gelen bilgilerin değerlendirildiği ve muharebenin sevk edildiği kritik bölümlerden biri oluyor. Dolayısıyla isabet yalnız geminin fizikî yapısına zarar vermiyor; aynı zamanda komuta unsurunu da doğrudan etkiliyor.

Füzelerin isabeti sonucunda TCG Muavenet'in Gemi Komutanı ile dört personeli şehit oluyor; çok sayıda personel de yaralanıyor. (Yaralı sayısı kaynaklarda farklı veriliyor. ABD Deniz Kuvvetleri kayıtlarında 22; TBMM'deki 1995 tarihli Millî Savunma Bakanlığı cevabında 23, 1998 tarihli Dışişleri Bakanlığı cevabında ise 31 yaralı kaydediliyor.) Geminin köprüüstü ve savaş harekât merkezi ağır hasar görüyor.

ABD Donanması olayı nasıl açıklıyor?

ABD Donanmasının olaydan sonra yürüttüğü soruşturmaya göre facia, tatbikat kapsamında yapılması gereken simüle bir Sea Sparrow taarruzunun gerçek atışa dönüşmesi sonucunda meydana geliyor. Soruşturma, olayın tek bir teknik arızadan değil; emirlerin verilmesi ve anlaşılması, kullanılan terminoloji, eğitim, gözetim ve silah sisteminin işletilmesi sırasında ortaya çıkan bir dizi insan ve komuta-kontrol hatasının birbirini izlemesi sonucunda meydana geldiğini belirtiyor.

Soruşturmanın ortaya koyduğu önemli ayrıntılardan biri de Sea Sparrow sistemi personelinin bu eğitime önceden hazırlanmamış olması oluyor. Personel olay öncesinde istirahatte veya uykuda bulunuyor; tatbikatın o safhasında görevli olmadığı gibi yapılması düşünülen Sea Sparrow eğitimi hakkında da kendisine önceden bilgi verilmiyor. Böylece temsilî olarak planlanan bir taarruz, hazırlıksız biçimde göreve çağrılan personelin de dâhil olduğu bir emir ve haberleşme zinciri içinde yürütülmeye başlanıyor.

Tatbikat sırasında kullanılan bazı ifadeler silah sistemini işleten personel tarafından gerçek atış hazırlığı anlamında yorumlanıyor. Özellikle “arm and tune” emri, füzenin gerçek atış için hazırlanması anlamına geliyor. Buna karşılık tatbikatı yöneten personelin bir kısmı yapılan işlemlerin hâlâ simülasyon kapsamında olduğunu düşünüyor. Böylece aynı savaş gemisinin içinde bir grup personel tatbikat yaptığını düşünürken, silah sisteminin bazı operatörleri gerçek atış için gerekli işlemleri uyguluyor.

Soruşturma başka bir ciddi sorunu daha ortaya koyuyor. Saratoga'da hedef olarak değerlendirilen gemilerin sıralaması ile karşı gruptaki gemilerin gerçek sıralaması birbirini tutmuyor. Daha da önemlisi, olay sırasında kaydedilen video görüntülerinin incelenmesi sonucunda Saratoga'nın vurduğu geminin milliyetini ancak isabetten yaklaşık 12 dakika sonra belirlediği açıklanıyor. Başka bir ifadeyle Saratoga, Sea Sparrow taarruzunu geliştirirken hedef aldığı geminin hangi ülkeye ait olduğunu bilmiyor.

İşte olayın askerî ve teknik bakımdan üzerinde durulması gereken tarafı da burada ortaya çıkıyor. Bir savaş gemisinde gerçek füzenin hazırlanmasıyla tatbikat simülasyonu arasındaki farkın emir-komuta zincirinde açık biçimde anlaşılmaması, yalnız bir kişinin yaptığı basit bir hatayla açıklanabilecek bir durum olmuyor. Birbiri ardına gelen eğitim, terminoloji, haberleşme, gözetim ve komuta-kontrol hataları birbirini tamamlayarak gerçek füzelerin ateşlenmesine kadar uzanan bir hata zinciri oluşturuyor.

ABD Donanması soruşturması iki füzenin ateşlenmesinin kasıtlı veya kriminal bir eylem olmadığı sonucuna varıyor. Ancak aynı soruşturma, olayın birbirini izleyen bireysel ihmallerin ve komuta-kontrol eksikliklerinin birleşmesiyle meydana geldiğini de ortaya koyuyor. Başka bir ifadeyle ABD Donanması olayı kasıtlı bir saldırı olarak değerlendirmiyor; fakat ortada ciddi bir askerî hata ve sorumluluk zinciri bulunduğunu kabul ediyor.

ABD Donanması soruşturması, Saratoga gemisinden iki Sea Sparrow ateşlenirken hedef aldığı geminin hangi ülkeye ait olduğunu bilinmediğini söylüyor. Bilse ne olacak? Tatbikat bölgesinde Rus savaş gemisi mi bulunuyor? Diyelim ki tatbikat bölgesinde Rus savaş gemisi bulunuyor. Saratoga, Rus savaş gemisini vuracak mıydı?

ABD Donanması soruşturması, birbiri ardına gelen eğitim, terminoloji, haberleşme, gözetim ve komuta-kontrol hataları birbirini tamamlayarak gerçek füzelerin ateşlenmesine kadar uzanan bir hata zinciri oluşturduğunu söylüyor. Fiili gerçek ateş safhası olmayan böylesi bir tatbikatta bunun bir hata zinciri olmaması gerekiyor.

Olaydan sonra ABD'nin tutumu

Soruşturmanın ardından olay ceza mahkemesinde sonuçlanan bir yargılamaya dönüşmüyor. USS Saratoga'nın Komutanı Kaptan James M. Drager dâhil olmak üzere sorumlulukları bulunduğu değerlendirilen personel hakkında idarî ve disiplin işlemleri uygulanıyor. Dönemin Amerikan basını, olayla bağlantılı yedi deniz personeline disiplin işlemi uygulandığını bildiriyor.

Ancak bir müttefik savaş gemisinin silahıyla beş Türk denizcisinin hayatını kaybettiği ve çok sayıda personelin yaralandığı böylesine ağır bir olayda mesele yalnız füzelerin hangi teknik hata sonucunda ateşlendiğiyle sınırlı kalmıyor. Askerî sorumluluğun nasıl belirlendiği, sorumlular hakkında hangi işlemlerin yapıldığı ve zararın nasıl giderildiği de müttefiklik ilişkisinin bir parçası hâline geliyor. Çünkü müttefiklik yalnız birlikte savaşabilme kabiliyetini değil, meydana gelen ağır hatalar karşısında hesap verebilirliği de gerektiriyor.

Bu olay nedeniyle de ABD, Türkiye’den diplomatik olarak özür bile dilemiyor. Sadece dönemin ABD Dışişleri Bakanı Lawrence Eagleburger, haberi TC Washington Büyükelçisi Nüzhet Kandemir’e “Geminizi batırdık, özür dileriz” diye iletiyor. Ancak özür, olayın ardından ortaya çıkan askerî, hukukî ve diplomatik sorumluluk tartışmalarını sona erdirmiyor.

Sonuçta beş Türk denizcisinin hayatını kaybettiği ve çok sayıda personelin yaralandığı böylesine ağır bir hata (!) denip, disiplin işlemi uygulanarak üstü kapatılıyor.

Bu noktada biraz geriye gidip Ege Denizi'nde NATO kapsamında yapılan Display Determination (Kararlılık Gösterisi) tatbikatlarını ve daha sonra ne olduğunu da anlatmam gerekiyor.

Display Determination tatbikatları

Display Determination, Soğuk Savaş döneminde NATO'nun Güney Kanadı'nda icra edilen büyük müşterek tatbikatlardan biri oluyor. Türkiye de tatbikata kara, deniz ve hava unsurlarıyla katılıyor. Tatbikatla farklı ülkelerin askerî unsurlarının aynı komuta sistemi içinde birlikte hareket edebilme ve bölgeye takviye kuvvet intikal ettirebilme kabiliyeti deneniyor. Tatbikatın önemli safhalarından birini ise Saros Körfezi'nin Mecidiye bölgesine yönelik amfibi harekât oluşturuyor.

Türkiye açısından tatbikatın başka bir önemi daha bulunuyor. Olaydan yalnız birkaç ay önce, Haziran 1992'de TBMM'ye verilen resmî bir cevapta Display Determination'ın Ege'de icra edilen büyük çaplı tek NATO tatbikatı olduğu belirtiliyor; Ege'nin uluslararası sularının NATO kuvvetleriyle müştereken kullanılmasının Türkiye'nin Ege Denizi'ndeki hak ve menfaatleri bakımından önem taşıdığı ifade ediliyor. Dolayısıyla tatbikat Türkiye açısından yalnız askerî eğitim faaliyeti olmuyor; Ege'deki siyasî ve stratejik konumuyla da ilişkilendiriliyor.

Ancak Ege, aynı zamanda Türkiye ile Yunanistan arasında karasuları, hava sahası, FIR sorumlulukları ve bazı askerî faaliyetler bakımından uzun süredir uyuşmazlıkların yaşandığı bir alan oluyor. Bu nedenle Ege'de yapılacak NATO tatbikatlarının planlanması da zaman zaman iki müttefikin farklı tezlerinin NATO karargâhlarına taşındığı diplomatik ve askerî bir mesele hâline geliyor.

Görünürde bu sorunlardan kurtulmak için NATO (ABD demek daha uygun), Türk Genelkurmay’ına; ‘’Ege Denizinin küçük ve dar bir deniz olduğunu, bu tür tatbikatların kazalara yol açabileceğini, bu nedenle bu tatbikatların Ege denizinde değil de İskenderun Körfezinde yapılmasının daha uygun olacağını’’ söyleyerek bu tür tatbikatların Ege Denizinde değil de İskenderun Körfezinde yapılmasını istiyor.

Ancak Türk Genelkurmayı bu düşüncede olmuyor. Türk Deniz Kuvvetleri tarafından Ege Denizinde NATO ile müşterek olarak Display Determination (Kararlılık Gösterisi) ve Dynamic Guard tatbikatları yapılmaya devam ediliyor. TSK, bu müşterek tatbikatlara her üç kuvveti ile katılıyor ve tatbikat Saroz’da Mecidiye Bölgesine yapılan amfibi harekâtla son buluyor. Ta ki 1992 yılında, anlattığım ‘’Display Determination - 92 (Kararlılık Gösterisi - 92) adlı NATO müşterek tatbikatı yapılana ve bu tatbikatta TCG Muavenet, ABD Uçak Gemisi USS Saratoga tarafından vurulana -pardon – kazaya uğrayana kadar. Bu kazadan sonra Display Determination tatbikatları Ege Denizi yerine İskenderun Körfezinde yapılmaya başlanıyor.

Muavenet'in ardından Knox sınıfı firkateynler

Muavenet'in onarılamayacak ölçüde hasar görmesinden sonra Türkiye ile ABD arasında zararın telafisi konusu da gündeme geliyor. Bu süreçte ABD Deniz Kuvvetlerine ait Knox sınıfı USS Capodanno (FF-1093) Türkiye'ye devrediliyor. ABD Deniz Kuvvetlerinin resmî tarihçesi, Capodanno'nun devrini açık biçimde Muavenet olayının “kısmi telafisi” olarak tanımlıyor. Gemi Türk Deniz Kuvvetlerine katıldıktan sonra TCG Muavenet (F-250) adını alıyor.

Burada önemli bir ayrım yapmak gerekiyor. Türkiye 1993 ve 1994 yıllarında ABD'den toplam sekiz Knox sınıfı firkateyni başlangıçta kiralama statüsünde devralıyor. Ancak mevcut ABD resmî kayıtlarında bu sekiz geminin tamamının Muavenet'in karşılığı olarak verildiğine ilişkin aynı açıklıkta bir ifade bulunmuyor. Muavenet olayının telafisiyle doğrudan ilişkilendirilen gemi USS Capodanno oluyor. Diğer Knox sınıfı gemilerin devri ise Soğuk Savaş'ın sona ermesinin ardından ABD Deniz Kuvvetlerinin küçülmesi ve ihtiyaç fazlası gemilerin müttefik ülkelere devredilmesi süreci içinde gerçekleşiyor. Knox sınıfı firkateynlerin tamamı 1991-1994 yılları arasında ABD aktif hizmetinden çekiliyor. Türkiye'nin başlangıçta kiralama yoluyla devraldığı gemilerin mülkiyet statüsü ise sonraki yıllarda satış ve hibe yoluyla kalıcı devre dönüşüyor.

Knox sınıfı, esas olarak denizaltı savunma harbi için geliştirilen firkateynlerden oluşuyor. Soğuk Savaş şartlarında temel görevleri, özellikle Atlantik'teki deniz ulaştırma hatlarını ve deniz görev gruplarını Sovyet denizaltı tehdidine karşı korumak oluyor. Bu nedenle gemilerin silah ve sensör sistemlerinde denizaltıların uzak mesafelerden tespit, takip ve imha edilmesine özel önem veriliyor.

Yaklaşık 4.100 ton deplasmana sahip olan bu gemiler; sonar sistemleri, denizaltılara karşı kullanılan ASROC sistemi, torpidolar ve SH-2 Seasprite helikopterinin yanı sıra 127 milimetrelik bir top taşıyor. Böylece Knox sınıfının tasarımının merkezinde güçlü bir hava savunması veya suüstü taarruz kabiliyetinden çok, açık denizde denizaltıları tespit ve takip etmek ve koruduğu kuvvetleri denizaltı tehdidine karşı savunmak bulunuyor.

Knox sınıfı firkateynlerin yabancı müttefiklere devri Muavenet olayından önce de ABD'nin gündeminde bulunuyor. ABD Donanması daha 1990'da bu sınıfı hizmetten çıkarma kararı alıyor; 1992 yılına gelindiğinde ihtiyaç fazlası Knox'ların yabancı ülkelere satış veya kiralama yoluyla devredilmesi süreci başlıyor. Knox sınıfının Türkiye'ye verilmesinin Muavenet olayından önce de gündeme geliyor. Ancak açık deniz harekâtında denizaltı savunma harbi için geliştirilen ve bu nedenle Türk karasularına uygun olmayan bu gemiler bakım masraflarının yüksekliği ve ömürlerinin dolmuş olması nedeniyle Türkiye tarafından o zaman kabul edilmiyor.

Ancak buna rağmen Türkiye, TCG Muavenet olayından sonraki yıllarda farklı transferlerle toplam sekiz Knox sınıfı firkateyni Türk Deniz Kuvvetleri envanterine alıyor ve bu gemiler Tepe sınıfı olarak hizmet veriyor. Sekiz geminin tamamını TCG Muavenet'in karşılığı olarak değerlendirmek doğru olmuyor. ABD'nin resmî kayıtlarında TCG Muavenet olayının kısmi telafisiyle doğrudan ilişkilendirilen gemi USS Capodanno oluyor; diğer Knox sınıfı gemilerin transferleri ise daha geniş Amerikan askerî yardım ve ihtiyaç fazlası savunma malzemesi programları içinde gerçekleşiyor.

Türk Deniz Kuvvetlerinde Tepe sınıfı olarak adlandırılan Knox sınıfı firkateynler Türk Deniz Kuvvetlerinde esas olarak ikinci el, yaşlı fakat kullanılabilir muharip platformlar olarak hizmet veriyor. Gemilere Harpoon gemisavar füze kabiliyeti kazandırılıyor ve SH-2F Seasprite denizaltısavar helikopterleriyle birlikte görev yapıyorlar. Bununla birlikte 1960'ların sonu ve 1970'lerin başında inşa edilen bu gemilerin yaşları, işletme ve lojistik destek ihtiyaçları hizmet sürelerini sınırlıyor. Bazı gemiler 2000'li yılların başlarında hizmet dışına çıkarılıyor. Bu gemiler Türk Deniz Kuvvetlerinde en fazla altı yedi yıl görev yapıyor. Türkiye’nin ihtiyacı olmayan bu gemilere bu beş altı yıl için tonlarca para harcanıyor! Nasıl olsa Türkiye zengin ve bonkör bir ülke!

TCG Muavenet’in akıbeti

TCG Muavenet, olaydan sonra Çanakkale Boğazı'ndan geçirilerek Gölcük Donanma Komutanlığı tesislerine ulaştırılıyor. Olayda ağır hasar gören TCG Muavenet'in onarılmasının ekonomik ve teknik açıdan uygun olmadığı değerlendiriliyor ve gemi daha sonra hizmet dışına çıkarılıyor.

TCG Muavenet'in kendisi de aslında Türk-Amerikan askerî ilişkilerinin tarihinden gelen bir gemi oluyor. II. Dünya Savaşı sırasında ABD için inşa edilen ve Amerikan Deniz Kuvvetlerinde USS Gwin (DM-33) adıyla görev yapan gemi, 1971 yılında Türkiye'ye devrediliyor ve TCG Muavenet (DM-357) adını alıyor. Yirmi yılı aşkın süre Türk Deniz Kuvvetlerinde görev yaptıktan sonra, ironik biçimde yine bir Amerikan savaş gemisinden ateşlenen füzeler sonucunda hizmet hayatını tamamlıyor.

USS Saratoga ise TCG Muavenet olayından sonra da ABD Deniz Kuvvetlerinde iki yıl daha görev yapmaya devam ediyor. Gemi daha sonraki Akdeniz görevlerinin ardından uzun hizmet ömrünü tamamlıyor ve 1994 yılında hizmet dışına çıkarılıyor.

Böylece olaydan sonra iki geminin yolları ayrılıyor. TCG Muavenet aldığı ağır hasar nedeniyle hizmetten çekiliyor; USS Saratoga ise görevine devam ediyor. Ancak Muavenet adı kaybolmuyor. ABD'nin olayın kısmi telafisi kapsamında Türkiye'ye devrettiği USS Capodanno, Türk Deniz Kuvvetlerinde yeni TCG Muavenet oluyor ve bu adı yıllarca taşımaya devam ediyor.

Müttefiklik ve devlet hafızası

TCG Muavenet olayı burada yalnız geçmişte kalmış bir askerî kaza olarak değerlendirilemiyor. Olay aynı zamanda Türkiye ile ABD arasındaki müttefiklik ilişkisinde güven, sorumluluk ve devlet hafızası üzerine düşünmeyi gerektiriyor. Nitekim Türk-Amerikan askerî ilişkileri, TCG Muavenet'ten on bir yıl sonra bu kez Irak'ın kuzeyinde başka bir ciddi güven kriziyle karşılaşıyor.

4 Temmuz 2003 tarihinde Irak'ın Süleymaniye kentinde görev yapan Türk Özel Kuvvetler personelinin bulunduğu karargâha Amerikan askerleri tarafından operasyon düzenleniyor. Türk askerleri gözaltına alınıyor, başlarına çuval geçiriliyor ve daha sonra serbest bırakılıyor. Türkiye'de “çuval olayı” olarak hafızalara yerleşen bu hadise, iki NATO müttefiki arasındaki askerî ilişkilerde ciddi bir güven krizine dönüşüyor.

Olay Türkiye'de büyük tepki yaratıyor. Muhalefet ABD'ye diplomatik nota verilmesini isterken dönemin Başbakanı Recep Tayyip Erdoğan, partisinin grup toplantısında “Ne notası veriyorsun? Müzik notası mı?” diye karşılık veriyor; ancak sözlerinin devamında olayın önce bütün yönleriyle araştırılması, ardından gerekiyorsa diplomatik adım atılması gerektiğini savunuyor.

Aradan yıllar geçiyor. 27 Ocak 2015 tarihinde dönemin Kara Kuvvetleri Komutanı Orgeneral Hulusi Akar, Washington'da ABD Kara Kuvvetleri Komutanı Orgeneral Raymond Odierno'nun elinden Legion of Merit nişanını alıyor. ABD ordusu nişanın Akar'a NATO'ya yaptığı katkılar nedeniyle verildiğini açıklıyor. Odierno'nun Irak Savaşı sırasında üst düzey komuta görevlerinde bulunmuş olması nedeniyle bu tören Türkiye'de Süleymaniye olayını yeniden gündeme getiriyor ve tartışmalara yol açıyor.

TCG Muavenet'in bıraktığı ders

TCG Muavenet faciasının üzerinden yıllar geçiyor. Ancak olay yalnız beş denizcimizin şehit olduğu ve bir savaş gemimizin hizmet dışı kaldığı acı bir askerî kaza olarak tarihte yer almıyor. Aynı zamanda eğitim, silah emniyeti, komuta-kontrol, askerî sorumluluk, tepki ve müttefiklik ilişkilerinin birlikte değerlendirilmesi gereken önemli bir vaka olarak hafızalarda kalıyor.

Türkiye Cumhuriyeti ne TCG Muavenet olayında ne de çuval olayında somut, sağlıklı, onurlu, kişilikli, dengeli ve ölçülü bir tepki koyamıyor.

Türkiye Cumhuriyeti, Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün vefatından sonra saygın, onurlu ve kişilikli dış politikasını ve onurlu ve saygın devlet kimliğini adım adım kaybediyor. Bir devletin uluslararası diplomaside saygınlığı, bu tür olaylarda gösterdiği somut, sağlıklı, onurlu, kişilikli, dengeli ve ölçülü tepkilerle oluşuyor.

TCG Muavenet şehitlerimizi rahmetle, gazilerimizi saygıyla anıyorum...

Osman AYDOĞAN