• Anasayfa
  • Favorilere Ekle
  • Site Haritası
Aşka Dair
Kitaplar
Hikayeler
Kendime Düşünceler
Fotoğraflar
İletişim
Site Haritası
Ziyaret Bilgileri
Aktif Ziyaretçi1
Bugün Toplam3
Toplam Ziyaret627188

Fado ve Amália Rodrigues

Fado ve Amália Rodrigues

17 Kasım 2019

‘’Fado’’ (veya ‘’fate’’), Latince ‘’kader’’ anlamına gelen ‘’fatum’’ sözcüğünden türemiş bir sözcüktür… ‘’Fatum’’ ise Yunan/Roma mitolojisinde kaderi simgeleyen varlık olarak adlandırılmıştır. Fatum, sonraları da kader/talih tanrıçaları ile bir tutulup dişileştirilmiş ve ismi ‘’fata’’ olmuştur… Fransızca ve Almanca’da ‘’peri’’ anlamına gelen "fee" sözcüğü de bu kelimeden türemiştir.

‘Portekizce’de de ‘’kader’’ anlamına gelen bu ''fado'' (fate) sözcüğü Portekiz’de bir müzik türü olarak kullanılır. Bu müzik türünün Portekizlilere özgü bir kaderciliği anlatan sözlerine Afrika, Arap ve İber Yarımadasının feryâdını, figânını, elemini, hüznünü, acı, keder ve ıstırabını yansıtan ezgileri de eşlik eder… Enstrüman olarak başta gitar olmak üzere flüt ve klarnet kullanılır…

15. ve 16. yüzyıllarda Portekizli denizciler keşif amacıyla Atlas okyanusuna açılırlar… Portekizli denizciler bu amaçla binlerce sefer yaparlar okyanusa… Giden her gemici ardında karılarını, analarını, çocuklarını bırakır… Gidenlerin çoğu gelmez… Gidenlerin hasretini, özlemini, gidip de dönmeyenlerin acılarını, gemicilerin geride bıraktıkları kadınları, anaları, çocukları bu hasret, bu özlem ve bu acılarını bir ağıta, bir feryâda, bir figâna dökerek şarkılar halinde okyanusa söylerler…

İşte bu ‘’fado’’ müziğinin kökenini, gidip de geri dönmeyen bu denizcilerin ardından Portekizli kadınların denize karşı yaktığı ağıtların oluşturduğu rivayet edilir… Bu nedenle bu müzik genellikle kadınlar tarafından söylenir… Fado söyleyen kadınlara da ‘’Fadista’’ denir… Bir ‘’fadista’’ mikrofon kullanmaz…  Kullanıyorsa de gerçek bir fadista değildir…. 

Müziğin kökenine duyulan saygıdan olsa gerek ‘’fado’’ dinlerken bir şey yenmez. Zaten kimse de yemek servisi yapmaz. Fado esnasında konuşulmaz, sarkıcıya eşlik edilmez…

Yıl 1997 bahar ayları… Alman arkadaşlarımla beraber Lizbon’dayız.. Gece Lizbon’da Barlar Sokağında bir bara gitmiştik… Barda bir müzik başlamıştı… Birden irkilmiştim… Bir kadın sanki yanık yanık bir Anadolu türküsü söylüyordu… Sanki Selda Bağcan gelmiş de burada konser veriyordu... Memleketten uzun süredir ayrıydım… Sıla özlemi, gurbet… Sonra sordum soruşturdum beni per perişan eden, darmadağın eden bu ses, bu müzik nedir diye… Ve ben fado ile işte böyle tanışmıştım…

Müzik otoriterleri tüm zamanların en ünlü fado sarkıcısı yani fadistası Amália Rodrigues (1920 -1999) olduğu konusunda hemfikirdirler. Amália Rodrigues'in fakirlik ve yoksullukla geçen çocukluğu, yaratılışında var olan melankoliye yatkınlığı sesine yansır.  Çocuk yasta annesi ve kardeşleriyle Lizbon limanında meyve ve hediyelik eşya satarken söylediği şarkılarla fark edilir… Daha sonra ailesinin karşı çıkmasına rağmen gece kulüplerinde, tavernalarda çalışarak daha yirmisine gelmeden büyük üne kavuşur. 1940'lardan sonra gittikçe yükselen bir kariyere sahip olur…

Amália Rodrigues, hüzünlü, melankolik ve kadife sesiyle 1950'ler ve 60'larda birçok ülkeyi dolaşarak fadonun Portekiz’i aşıp evrensel bir değer olarak tüm dünyada tanınmasına vesile olur…  Amália Rodrigues hep siyahlar içinde sahneye çıkar.  Sonra tiyatrolar ve filmlerde rol alır... Dünya çapında konserler verir... Büyük hayran kitleleri olur.... Salazar diktası altında Portekiz dünyaca dışlanırken Amália Rodrigues Portekiz’in iyi bir müzik elçiliğini yapar… Kaldırım Serçe’si Edith Piaf nasıl Fransa’nın sembolü ise Amália Rodrigues de Portekiz’in sembolü olur. Tam bir hanımefendidir. Bu nedenle‘’Rainha do Fado’’ (Fado'nun Kraliçesi) olarak tanınır… Ayrıca "Portekiz’in sesi" ona yakıştırılmış olan ikinci bir unvandır.

Amália Rodrigues, 1986 yılında ülkemize de gelir, Antalya Aspendos’ta bir konser verir... Ancak baldır bacak sergilemediği için pek değeri bilinmez… Topu topu 20-30 kişi dinler konserini…

Günümüzde ise Portekiz’de 1969 doğumlu Dulce Pontes, fado geleneğini sürdürenler arasında en başarılı fadistadır…

Amália Rodrigues'i tekrar dönmek üzere ülkesinde bırakıp gelelim günümüze...

Mevsim sonbahar… Hazan mevsimidir… Kasım ayı ise hüznün, feryâdın, figânın, melankolinin ayıdır… Kasım ayında pastel pastel bir renk alır uzaklar, sararan yapraklar, kuruyan otlar, parklar, vadiler, yamaçlar, dağlar, tepeler, bayırlar, düzler… Güneş henüz, çıplak kalan dallar arasından epil epil, bölük pörçük bulutların arkasından soluk soluk bakmaktadır…

Ağaçlardan yere dökülen altın sarısı, kıpkırmızı yapraklar renklerin son bir kez canlandığını iniltili inildeyişli bir sesle söylüyorlar. Kulak kabartırsanız eğer bu canlanışta matem neşidelerinin gizli çığlıkları duyulmaktadır. Hala dallarında kalan kıpkırmızı yapraklar da birden sararacak, dökülüşüp hep beraber son güneşlerde kaskatı kesilecek, -üzerine basmaya kıyamazken-  çamurlarda çürüyecektir…

Çığlık çığlığa, çırpına çırpına, bağıra bağıra bir sonbahar daha geçmektedir…

Sarı, kahverengi, kırmızı soluk renkleriyle ağaçlar yarı çıplak kalan dalları ile göklere bakmaktadırlar ellerini kaldırmış Tanrı'ya dua eden insanlarmışçasına…

Bugün Pazar... Bırakın gamı, kederi, kasveti, Trump’ı, mektubu, Arabı, Şam'ı, şekeri, Suriye'yi… Aşağıda bağlantılarını verdiğim Amália Rodrigues'in şarkılarını dinleyin... Sizin ve hüzünlü sonbaharın yerine Amália Rodrigues terennüm eylesin, onun sesi feryâd, figân etsin… Sizin, ülkenin ve sonbaharın hüznünü çığlık çığlığa, çırpına çırpına, bağıra bağıra Amália Rodrigues seslendirsin...

Güneşli günlerin son demidir artık… Kış kapıyı çalmak üzredir!...

Sizlere güneşli, pırıl pırıl, sımsıcak güzel bir Pazar günü diliyorum...

Osman Aydoğan

Amália Rodrigues'den seçtiğim şarkılar: 

Amália Rodrigues: Barco Negro
https://www.youtube.com/watch?v=bKmCib5YsYo

Amália Rodrigues: Vou dar de Beber à Dor
https://www.youtube.com/watch?v=h_nv1NbZ2Sg

Amália Rodrigues - Inch'Allah (İnşallah)
https://www.youtube.com/watch?v=x0zVeCvjlEA

Amália Rodrigues: Lágrima
https://www.youtube.com/watch?v=-GEaa9QGOd4


Yorumlar - Yorum Yaz